Ëndërruar përrallë prej njeriut - Tregim nga Faruk Myrtaj

Eshtë fundi, shtova, fundi i kësaj bote shpërdoruar e zvetënuar në emër të pakufive ëndërruar mëhershëm. Mezi po e pranoja.

Se, në logjikën e thjeshtë, s’mund të kishte fund të njëjtë, njëkohshëm për të gjithë. Mund ta ushtronte, pra ta lejonte, veç Ai, Krijuesi, I Vetmi. Por AI…s’mund të ndëshkonte një masë njerëzore në grup, ta shprishte punën që kishte bërë, sado mosmirënjohës t’i ishim ne…njerëzit.

Në radhët e atyre që pohonin të njëjtën ndjesi trishtimi, po rritej bindja se ky fatalitet humbësish po shndërrohej në gjëmë planetare. E prapë, tatëpjeta rrokullisëse nuk po tërhiqte vëmendjen e duhur publike. A thua ishte fjala për një fund tjetër, më të rreptë, që vinte më vonë. Jo me shkërmoqje të menjëhertë prej ndonjë asteroidi a marrëzie bërthamore të ndonjë marroku që s’dallonte jetën nga pushteti.

Ju bashkova ca miqve në rebelimin për këtë farë jete. Bërtitëm. Të na dëgjonin. Besuam se shpjegimi i “trishtimit” do ishte gjë e lehtë. Mjaft që njeriu ta dëgjonte njeriun. Edhe pse të tjerë, që na dinin dhe i dinim, vazhduan ritualin e jetëve që bënin. S’ia varën klithmës sonë. Të tjerë, të panjohur, indiferentë, s’dëgjuan fare. Secili kishte të drejtë të reagonte sipas jetës, o iluzioneve të tij. E pse jo, pse të habiteshim që paskej ende të gëzuar.

Edhe të lumtur mund të ketë. Siç ishim ne, pak kohë më parë.

“Siç ishe ti!”, i thashë vetes, tashmë trishtuar pa ngushëllim...

Kishte qenë e para gruaja e mikut më të afërt, që nisi të lutej të iknim. Asnjë-rëndësi-për-ku. Mjaft të iknim. Një orë e më parë...

Lotët tanë shfaqeshin në sytë e saj. E pranonim këtë, s’gjenim arsye për të kuruar durimin, asnjë shenjë për të besuar se kjo jetë mund të shtyhej, me ne brenda saj. S’mundej. Numëronim ditët në pritje të një shkaku flagrant, të adresonim ndjesinë si të humbur.

Na u desh fare pak kohë: televizorët në shtëpi, kudo, në çdo dhomë e aneks, në orët e duarve dhe ekranet e vegjël celularoidë, objekti ku derdhëm tërë pakënaqësinë. E, çuditërisht, u ndjemë të lehtësuar. Objekti i akuzës ishte gjetur. Por ishte e vërtetë: në ekranet e tyre shfaqej pamja e qartë rrokopujë që gjëmonte atje jashtë, në rrugë. Përmes tyre, marrëzia përtej mureve, edhe pse tek e fundit punë e tyre, zgjedhje e kulturë e tyre, hynte në shtëpitë, në jetët tona, dhe i kishte zbehur e shndërruar në pa shije sa qëndrimi më tej aty u bë i pamundur...

Për ca kohë, i mbyllëm televizorët. Pastaj ua shkulëm kabllot, antenat, i suvatuam prizat në muret, i nxorëm nga shtëpitë në shpresë se do mbetej me ta edhe batërdia që gjëmonte atje jashtë, por i erdhi fundi edhe kësaj rrekjeje. Njeriu ishte shndërruar me kohë në një shtëpi të madhe që ekzistonte veç në kontakt me jashtësinë e tij. Në mos ishte kthyer i tëri në jashtësi. Aq më pak se s’mund t’i izolonim së gjithash dritaret, ballkonet, dyert s’mund t’i mbyllnim dhe muret kishin porozitetin e tyre. Qëndrimi në Qytet përjashtonte gjithë llojet e zgjidhjeve.

Duhej dalë prej këndej. Nisëm përgatitjet. Për të ikur. Nga kjo jetë. Vdekja ishte tjetër. S’varej nga ne. Mund të jetonim diku tjetër. Edhe pse s’dinim në ekzistonte “vendi tjetër”. Do niseshim, për ku?

Mësuar në kolektiv, edhe për Ikjen kërkuam të bëheshim sa më shumë. Ofruam idenë tek të tjerë, që i njihnin. Disa syresh u bashkuan, a thua mezi kishin pritur. Të tjerë na dëgjuan, nuk kundërshtuan, vërtetë për të ikur, thanë. Por nuk vendosën. Endè shpresonin. Jeta, këtu ku ishim, ishte ende jetë, mund të kthehej në normalitet. S’është aq keq, tha një tjetër. Kush dreqin ua ka mbjellë farën se jeta gëzohet veç si virtyt?

Ditën që tërë kanalet tv, tërë emisionet, njoftuan për një fis që jetonte larg syrit të botës, si para-ardhësit, u pamë sysh. “Ekziston njeriu në natyrë!” thamë. “Shenja për ku të nisemi!” Aq sa ishim, u vumë në udhë.

Në momentin e daljes nga shtëpia, i telefonova edhe një herë një miku të veçantë. Do doja ta kisha me vete. Tërë jetën kishte ecur në vija të bardha. Aty ku vijat e bardha mungonin, ai kthehej mbrapsht. Priste sa autoritetet t’i vendosnin ato.

“Po nisemi…”, i thashë.

“Mbarë! Do vija edhe unë, por jam i pa-zoti të guxoj. Kërkoj gjithnjë arsye. Kam frikë se njëlloj është kudo. Ti e di, edhe këtu ka qenë mirë...”

E çmoja shumë zemrën e mendjes së tij por tashmë ishim në udhë.

“Më në fund…Nuk e besoj dot!”, psherëtiu gruaja e mikut të afërt. Nuk pushonte së përsërituri shokut të jetës se kudo të shkonin, çfarëdo t’u ndodhte do ishin bashkë. “Të kam lënë ndonjëherë vetëm?!”, po e pyeste ajo, për t’ia zbutur sa mundte mëdyshjen për ikjen.

S’kishim ndonjë hartë, por nga lajmet për fiset e zbuluar në Amazonë, me rastin e një zjarri që ra atje, rrugën e kërkuam në kahë të kundërt me makinat, sa më larg tymit të fabrikave, për nga shfaqeshin kodrat e malet e pashpyllëzuar. Pasi arritëm lumin, morëm frymë thellë: mjaft të mbanim bregut të tij. Dikur do të dilnim tek ata, njerëzit në natyrë. Ngazëlluese ideja se niseshim të jetonim pa televizorë, pa gazeta, pa filma me pullë të kuqe, pa lajme të trishta. S’do kishte parada, kimikate, luftëra lokale, bisedime të kota për paqen…ngaqë s’kishte luftëra, pra!

Lajm u bë të nesërmen edhe ikja jonë, lajm i dorës së dytë. E ironizuan: “Të sotmë, nisur tek e shkuara, për të arritur tek e ardhmja!”

Njeri prej nesh, ish-gazetar, për kureshtje qe kthyer te një kioskë të shihte gazetën, edhe pse kishim vënë si rregull të mos e kthenim bisedën ku kishim qenë. E mbanim betimin, për orë e ditë të tëra, por prapë, pa e kuptuar, pa-qëllimshëm, e gjenim veten kthyer atje, sërish. Sidomos gratë, duke folur për gratë e tjera… Ia krisnim të qeshurës.

&

Gjëja e parë që zuri syri ynë ishte një mulli, rrëzë-kodre, aty ku rrëzohej vija e ujit. Vendbanimi (në termat e Qytetit) shtrihej më poshtë.

Vendasit na vështronin si të huaj, jo aq kuriozë sa në qytet për alienët. Ofruan nderje të rastit, ca rregulla e zakone që shëmbëllenin dëgjuar në rrëfimet e gjysh-stërgjyshërve që edhe ata me të dëgjuar i kishin. Bënte vapë dhe na ofruan dhallë, në enë prej balte, pastaj mish të pjekur, fruta vjelë direkt prej pemëve. Na thanë se mund t’i merrnim vetë, sa herë donim. Na shkoi mendja të pyesnim në kishte roje, ndotje mjedisi, fushata elektorale, kamera, pra për gjëra që kishim lënë pas...por nuk e bëmë këtë! Harroje Qytetin e Madh, thoshim. Atje, në çdo hap, edhe në banjë, edhe kur bënim dashuri, gjer në ëndërr, on line, të regjistruar...Si ia bëmë, vallë?! Si nuk u çmendëm?!

Na çuan në strehoma, sajuar thuprash, mbuluar me degë e gjethe, me shtromë gjethesh, të buta si fletë të gjera mëllagash zbutur në vesë. Ramë në gjumë të thellë, mbase fjetëm disa ditë radhazi, pa u përmendur. Si në gjumë vdekjeje, thua, derisa edhe ikja lloj vdekjeje qe njoftuar, në qytet. Nga listat e zgjedhjeve s’do na çregjistronin, ishim të sigurt. Do ta hidhnin votën tonë për kë tu interesonte. U zgjuam gjokse-shlirë, frymëmarrje-lehtë, trupa në dëshirë lëvizje, vështrime-kthjelltë. S’ishte thjesht shaka, e gruas së mikut tim, kur tha se ndjeu dëshirë të pëshpëriste fjalët dikur, tek kishte dalë nga materniteti për së pari. Ne të gjithë, kudo shkonim, si fëmijë kopshti…

Si e mbani jetën, pyetëm.

Si pjesë e natyrës, thanë.

Po kur bie mbrëmja…?

Edhe më mirë. Për njëzetë minuta, dëgjojmë këngë.

Dëgjoni muzikë? Ku? Si?!

Bëmë edhe pyetje të tjera, gjithëfarëllojësh, të kuptonim më shumë për jetën e tyre, por një si gulç alarmi të brendshëm nisi të vlonte. Pa të keq, zë ujrash malore, naivitet gurgullues, në qetësi të mahnitshme të pa mëdyshje, me gëzim të qashtër të dashuruarish fillestarë, pa shkuar ndërmend sa përzishëm e vajtueshëm tingëllonin, këto që thanë për këngët që dëgjonin, për ne që sapo kishim braktisur Qytetin e Madh.

“Keni Radio?…Këtu?!”

S’e dinin fjalën “radio”, por morën me mend përse pyesnim. S’është i nevojshëm shembëllimi i gjuhëve në terma, për të përcjellë këto mandata. Gjuhët janë lidhur si enë komunikuese: Qytet, radio, televizor...

Pas nervozizmit të beftë, ende-mëdyshjes vetëqortuese për ikjen, ia kthyem mendjen vetes se prania e mundshme e radios këtu ku kishim ardhur s’duhej marrë doemos si gjëmë. Vërtetë jo gjë e mirë, por përtej së mirës kishte një të keqe, një shumë të keqe, më të keqe akoma, mënxyrë e monstërt, si ajo që kishte mbetur pas...

Si ngushëllim kujtuam kohën kur u gëzoheshim aparateve të radios, të sapo shpikura në Qytet.

Në radio dëgjonim muzikë, lajme, kuriozitete, edhe ndeshje futbolli ndiqnim prej radios. Këngëtarët e brezave të pastër lirikë, s’i kishim parë me sy, por i dëgjuam në radio. Kaluan vite, që radiot dolën jashtë mode, si të panevojshme. I hodhëm, i flakëm, në fillim në bodrumet, pastaj në kazanë plehrash. Qytetit të Madh nuk i mjaftonte zëri. Kërkoi figurën dhe e gjeti. Jo gjithnjë këndohej live, por shfaqeshin. Figura plotësonte kureshtjen e ethshme. Përballë ekraneve, si dikur pranë radiove mrekulluar, harroheshim për ngjarjet që ndodhnin tjetërkund, në jetët e të tjerëve, harruam veten. Kamera hyri më thellë se syri i njeriut, u bë syri i tretë. Në të vërtetë u kthye sy i parë.

Televizioni u bë mendja dhe zemra e Qytetit të Madh. Njeriu s’kishte kohë të mendonte e të ndjente. As duhej ta bënte këtë. Duke e privuar jetën prej fshehtësive të natyrës dhe vetes, u ndje bosh. Ngrehinë e vjedhur. Femra, që e mbante gjallë kureshtjen, pushoi së qeni mister. S’përfytyrohej dot më e veshur. Njerëzit ftoheshin të imitonin në jetë atë që shihnin në tv. Më në fund trokiti momenti: u kthye e shfajësuar nostalgjia për radion...Pafajësia vetë, thamë, duke psherëtirë, përballë ekraneve me rrebeshe ngjyrash që na sulmonin pa mëshirë...

Kot qenkëshim qarë për radiot!...

&

Kujtimeve, u lehtësuam edhe aty ku kishim arritur, informuar se 20 minutat muzikë s’kishin lidhje me Qytetin. Transmetoheshin njoftime të jetës këtu. Për punët këtu. Shëndeti dhe interesat e banorëve të këtushëm. Parashikimi për motin sipas çarjes së eshtrave të pleqve apo lojës së reve në qiell, paralajmëroheshin fëmijët kur në rrethinat ishin parë kafshë të rrezikshme.

“Ashtu e morëm vesh ardhjen tuaj!”, thanë ata që vinin për të na takuar.

Na ftonin të shkonim me ta. Për të na kënaqur. Si të ardhur nga qyteti, ndjeheshim dyshues, të mëdhenj, si Qyteti. Pas çdo gjëje të mirë mund të vinte një e keqe. Gjer edhe kureshtja e vendasve, e pafajshme, na trondiste. S’vonuam t’i pyesnim për njeriun që u kishte mundësuar lajmet dhe muzikën. Mbase ishte hile e Qytetit. Mbase e kishin nisur njeriun e tyre, përpara nesh. Thjesht ta bënin të pamundur qëndrimin tonë këtu.

Na shoqëruan edhe për te një kasolle paksa mënjanë. Një si tendë e hapur, ku rrinte një plak. I bardhë, si të qe shkundur pluhur mielli mbi të. U desh pak, të merrnim vesh se nuk dëgjonte. Edhe plaka e tij nuk dëgjonte. E kishin bërë jetën mbi mokrat që rrotulloheshin. Si shpërblim pune te mulliri, u linin ca miell. Aq sa u duhej për familjen. Mbase i kishte shurdhuar zhurma e mullirit, edhe pse për ne s’barabitej dot me zhurmën e Qytetit, por na thanë se pleqtë ishin edhe të pa-gojë. Por kuptoheshin pa problem, me gjeste, pa folur. Mbase lexonin buzët.

Djali i tyre, i vogli, ia kishte mbathur në qytet. S’kishin lajm prej tij. U ishte betuar se do kthehej një ditë, por kishin kaluar aq vite sa pleqtë nuk besonin se mund ta prisnin më gjatë.

E kishin një djalin e madh aty. Shpirt njeriu, na e kishin thënë e përsëritur të gjithë aty. Ua ka falur Zoti! Pleqve, po, por edhe neve...

“Është ai që na jep muzikë, po, ai që ka shtuar edhe njoftimet!”

“Ai…?!”

“Po, pra! Është biri i tyre dhe kujdesja jonë...Gjithçka e kemi prej tij. Si nuk e paskeni takuar?!”

Ata flisnin për ‘njërin pre tyre’, por në veshin tonë, që vinim nga Qyteti, dukej sikur çdo minutë, në çdo fjalë të bukur për të, Ai shndërrohej në një qenie ‘e veçantë’. S’kishim pse e dyshonim si perëndi pagane, s’dinim në besonin në zot a në diell, s’kishim pse paragjykonim se këtu po ndodhte si atje nga vinim. Nuk vumë re shenja si tonat në qytet, që e shndërronin në ‘boss’ dikënd prej të cilit mund të përfitonin, o prej të cilit fillonim të ndjenim frikë. Fytyrat e të këtushmëve vetëtinin nga gëzimi kur gjenin rast ta zinin n’goje nderimin për atë njeri.

“Ai…bën çfarë u vjen për shpirt prindërve të tij...Punon mullirin ku punonin ata, bisedon gjatë me ta. I shoqëron nëpër shtëpi, i nxjerrë për shëtitje të dy, kapur dorë për dore. Ulen të dy përpara strehës, apo bien në gjumë, dhe ai vjen e rri me ne…

Po, Ai është…Ja ku po vjen…!”

Dikush-i prej vendasve i tha këto si i përshkuar nga një tufë drite që i buronte e derdhej së brendshmi. Kthyem edhe ne vështrimet andej. S’do donim kurrë të përsëritej ajo që ndodhte në Qytet.

Sikur ishim të padukshëm edhe për të, o të mos kishim dallim prej të atyshmëve, Ai u drejtua për nga prindërit. Pamë Birin, që u përkulë thellë, u puthi duart, i përqafoi të dy prindërit. Me dhembshuri si të ishin fëmijët e tij. Asnjë fjalë nuk këmbyen…

Bëmë pak më tej dhe e pamë me sy: energjia për aparaturën që jepte muzikë e lajme përftohej prej rrotullimit të gurëve të mullirit. U ndjemë ca si ngushtë në paragjykimin për të. Megjithatë, duke ikur prej asaj shtëpie, pyetëm dikë prej shoqëruesve:

“A paguani diçka tek ai?”

“Të paguajmë? Për çfarë? Nuk po ju kuptojmë...”

“A jepni diçka në këmbim të muzikës dhe lajmeve të radios?!”

“Prindërit e tij nuk dëgjojnë dhe Ai kërkoi që ne të tjerët të mos mbetemi shurdhër. Ndaj bëri këtë shpikje...”

Me siguri nuk tingëllonin mirë pyetjet tona për muzikën, as për llojin e lajmeve të radios. Këta njerëz aty shëmbëllenin si ca besimtarë të Tij dhe kaq gjë, që e dinim, duhej ta respektonim: besimtarët nuk është mirë të pyeten për shenjtët e tyre. Sidomos prej Ca-ve, si puna jonë, dalë nga Qyteti për kësmet!

“Duhet të dini edhe diçka tjetër...Ai po punon të na sjellë edhe figurën bashkë me zërin...”

“Keni për ta mallkuar...”, ia thamë, në një gojë, dikujt prej vendasve që po e përcillte si lajm të mahnitshëm.

“Do mallkojmë...kë?” pyeti ai.

“Veten tuaj…dhe atë që bëhet Zoti Juaj...”, sa nuk u përgjigjëm.

Për zakon, përftuar nga kufizimet në Qytet, s’folëm. E mbajtëm gojën.

Dhe ishte e natyrshme, elementare si mirësjellje. Askush prej tyre, s’kishte shkelur në udhën tonë, si dëshmitarë. Mbase prandaj, fati i zgjedhur na kishte sjellë edhe këtu, pikërisht kur Ai… u kishte premtuar bashkimin e zërit me figurën.

Të sa-ikur nga qyteti, s’na shqitej nga mendtë fantazma në imazh televizori. Në pafuqi për të rezistuar, në ngushtim frymëmarrje, pikërisht përpara se të vendsnim të iknim, kishim filluam të besonim se Qyteti po bëhej gati të zbulonte diçka tjetër, edhe më të keqe se televizionet. Thjesht që pas kësaj ekranet e tyre të dukeshin më pak të rrezikshëm. Pra që të ndodhte si me zëvendësimin e radiove, dikur...

Mos vallë po ajo histori, po niste të ndodhte ...edhe këndej ku kishim ardhur?

Kundronim këta njerëz të leshtë në natyrë të virgjër, ende të pa-korruptuar, në frikë se sapo kishin filluar andrallën, dhe na merrte të qarët. Ndodhëm aty edhe më pas. Kur transmetoheshin këngë e valle fisi, lajme nga jeta e tij, biseda e kuvendime të moshave, të reja të fundit, flisnin me radhë. Në mbyllje këndonin të gjithë. Dhe, gjithë bashkë, shikonin veten e tyre në ekran.

Me gjithë trishtimin për brenda, pa rrugëdalje, vendosëm të rrinim. Që të mos vinim në dyshim gëzimin e tyre, folëm në radio, u shfaqëm edhe në ekran. Nuk ndjehej ndonjë gjë e keqe në tërë këtë ndodhi. Thellë thellë, filluam të besonim se na ishte dhënë shansi i një jete të dytë. Që nuk i ndodhte kujtdo. Kishim bërë rrugë të gjatë. Dikur për tu bërë qytet, më pas të bëhej Qytet i Madh. Pastaj, tek iknim prej tij…

Më në fund, kthyer aq pas në udhën e historisë, as që shkohej ndërmend kthimi. Sërish për nga erdhëm do të ishte rrugë e lodhshme, e dhimbshëm, do dukej edhe më e gjatë, edhe pse realisht po ajo. E njëjta edhe kjo, në të cilën këta këtu sapo ishin nisur. Le të mbeteshim, për këta, për fillestarët e këtushëm. Qoftë edhe thjesht për të maturuar entuziazmin e tyre për emisionet ‘me zë e figurë’. Në do mundnim, le të shmangnim sado diçka prej ç’kishte ndodhur dikur në Qytetin e Madh…

Pranuam të ndjeheshim si prindër të moçëm, më shumë se shekullorë, moshuar në rrugë jo të lehta, mbase të pafuqishëm për tu rebeluar edhe më tej…

Le ta rrëfenim aty përrallën e ëndërruar të Njeriut…

Ky tregim, me titullin origjinal "Rrugë Humbur", është marrë nga vëllimi me tregime "Dritaret e Italisë", IdeArt 2009.