E panjohura - Tregim nga Ilir Gjini

Telefoni i atij mëngjesi binte zhurmshëm si një daltë që godet ritmikisht gurin, duke ia prishur ëndrrën e ëmbël Herbert Von Majerit. Një ëndërr e bukur e një kohe të largët. Po dekorohej me Kryqin e Hekurt të Klasit të Dytë. Dekoratë e lartë për rangun e tij dhe ajo që e miklonte më shumë në sedër, medaljen po ia vendoste në gjoks vetë Fyehri i lavdishëm.

Gjysëm i zgjuar e gjysëm në ëndërr, zilja e telefonit gjëmoi në veshët e tij dhe iu duk se po bombardonin avionët armiq. Të gjithë ia mbathën duke u fshehur në strehimet e fortifikuar duke e lënë vetëm si leproz të braktisur mes pyllit. Brofi në këmbë dhe po kërkonte medaljen në gjoks, por çuditërsisht nuk kishte veshur as uniformën ushtarake. “Jam në ëndërr apo po ëndërroj syhapur”? Ende nuk po kuptonte asgjë. Nga grilat e hapura të dritares vijëzohej një pejzazh i zymtë vjeshte.

Re të errta shiu po hynin në dhomën e ngrohtë. Drita ia la vendin errësirës. Pikat e shiut po e lagnin në trup dhe filloi të dridhej.  Dëgjonte ngado rënkime dhe britma. Qe bërë qull. Shiu po i hynte nën lëkurë. Ndjeu se po i skuqej bluza. “Joooo… mos jam plagosur”? “Nuk ndjej dhimbje”. “Po bie shi gjaku”!

Pas pak po shihte kufoma të djegura që binin bashkë me shiun e gjakut. “O Zot filloi prapë lufta”. “Sikur kishte mbaruar e martë djalli”. “Vaftë në djall lufta dhe vetë djalli”. Mbylli sytë që mos shihte më, kur kufoma e pafajshme e një vajze të vogël sykaltër i ra para këmbëve. “Duhet të jetë ëngjëll që e dërgoi Zoti”. “Po, po, ëngjëll është”. “E dërgoi Zoti dhe e vrau Djalli”. “Po sytë vazhdojnë t’i lotojnë”… po të kish vdekur nuk mund të qante”.

Zilja acaruese e telefonit i pickoi veshët dhe e përmendi. Pa hapur sytë ngriti receptorin. 

- Alo, po kush është kaq herët?

- Jam Eva, vajza e mikut tënd të ngushtë Knut. Babai dha shpirt para tre orësh…

Zëri i Evës e bëri të dridhej nga ngashërimi dhe gjoksi iu lag nga lotët që kullonin si pikat e shkrira të qiriut kur i lëpin flaka. Receptori i ra nga dora dhe po qante me zë të mbytur. Vdekja e mikut të ngushtë Knut i ra si bombë Herbertit. Si një bombë që të thërmon gjymtyrët e poshtme dhe nuk mund të zvarritesh për t’i shpëtuar predhave që vazhdojnë të bien si shi rrotull teje. E dinte që miku i tij ishte i sëmurë, por as që e kish menduar se do vdiste kaq shpejt. E lidhnin 35 vite miqësi; gëzime, festa, beteja të fituara e të humbura sëbashku.

Me shpejtësi veshi kostumin e zi ceremonial dhe telefonoi një taksi. Nuk ishte në gjendje të drejtonte makinën pasi duart po i dridheshin dhe ndjente të ngjethura në trup sikur ta kishin kapur ethet. Derën, ende pa trokitur, ia hapi shërbëtorja plakë e Knutit. Ajo ishte si hija e të zotit. E ndiqte pas kudo dhe ndjente çdo nevojë të tij ende pa hapur i zoti gojën. Madje me siguri do ta ndjente edhe tretjen e tij në botën e nëndheshme dhe me siguri do shihte edhe atë brymë ajri mistik që shkëputet nga trupi kur shpirti shkon drejt qiellit, ashtu si pjesa e tepërt e pjalmit, që era e shpërndan në hapësirë, për të mos mbirë më kurrë.

Vetëm se, si besimtare e thekur që ishte, nuk e dinte ku do të përfundonte shpirti i zotërisë së saj, Knutit… Në skëterë, apo në parajsë? Herberti iu afrua kufomës dhe vërejti se ishte ende me sy të hapur. Përjashta filloi një shi i rrëmbyeshëm që përplasej me furi në xhama. Vetëtimat e rrufeve që shkreptinin në ajër e bënin siluetën e shtrirë të kufomës të shpërfaqej si lugat në muret e bardhë të dhomës.

E bija Eva, po rrëmonte disa nga reliket e vjetra të Knutit dhe dënesat e saj të mbytura si hungërimat e qenit që sapo ka humbur të zotin, prishnin qetësinë e vdekur të dhomës. Papritur brofi në këmbë dhe iu afrua Herbertit duke i zgjatur një fotografi. - Më thuaj të vërtetën, - i tha me gjysëm zëri. Mori fotografinë me duart që ende po i dridheshin dhe fytyra iu vrenjt më tepër se retë e zeza që po dërgonin shiun. 

Eva ishte vajza e vetme e Knutit. Një vajzë tepër e hijshme me sy të kaltër e flokë të verdhë natyrorë që i binin ëmbël mbi faqet e bardha si petale bore. Me një trup të lidhur e gjoks të kërcyer që tërhiqnin si magnet shikimet e syve të lëngët të të rinjve. E megjithëse i kish mbushur të 25-tat, ende asnjë mashkull nuk kishte hyrë në shpirtin e saj. E çuditshme për një bukuri të tillë, mendonte Herberti. Madje kur pyeti mikun e tij se si ka mundësi që të mos ketë ende të dashur, ai iu përgjigj shkurt: çdo farë mbin në tokën e vet. Si duket këtu është tokë e huaj për të. Edhe Herberti mendonte njësoj, por ndonjëherë dyshonte se Eva kish rënë në dashuri me të atin dhe asnjë nga djemtë që i kërkonin dashurinë, nuk ngjasonte me Knutin.

Qe e heshtur dhe gjykonte ftohtë si Knuti. Madje edhe në veprime imitonte të atin. - Më thuaj të vërtetën - pëshpëriti Eva dhe i nxori para fytyrës një ditar të vjetër të Knutit. Herberti, u zgjua prej kujtimeve të largët vagëllues dhe filloi të vështronte herë Evën dhe herë foton e vjetër, ku shfaqej një vajzë e vogël e veshur me një fustan tradicional. Vajza në foto ishte Eva në moshën 5-vjeçare, që vetë Herberti e fotografoi teksa mbushte ujë në kroin e fshatit. Me një çokollatë e bëri për vete dhe e mori në fushimin ku regjimenti i tij kishte zënë pozicion, për të siguruar tërheqjen e trupave që vinin nga Greqia.

I pëlqeu shumë vajza e vogël se ishte bionde dhe me sy të kaltër. Të kaltër dhe më të bukur se vetë vajzat gjermane. Mirëpo s’qe e thënë ta mbante si bijën e vet. Knuti që ishte dhe komandanti i tij, sapo e pa shpërtheu në lotë gëzimi dhe i tha i ngazëllyer: kjo është vajza ime, Eva që Zoti e dërgoi sërish mes të gjallëve. Vajza e vogël e Knutit bashkë me të shoqen, kishin vdekur nga një bombardim ajror teksa po ktheheshin nga një fshat në periferi të Hamburgut, ku shkuan të vizitonin nënën e Knutit.

Prej ditës kur mësoi lajmin, ai rrinte i ngrysur si gëzhojë e djegur lufte dhe vetëm ditën që pa vajzën e vogël qeshi. Ajo ngjasonte disi me Evën e tij. Po ato flokë. Po ajo buzëqeshje e pafajshme, vetëm sytë i kishte disi ndryshe. Më të gjallë dhe më të bukur. Herberti e pa si në një film bardh e zi të kaluarën dhe me zërin që i dridhej nga emocioni, i tregoi të gjithë të vërtetën. Eva dëgjonte si e ngrirë.  Të vërtetën gjysmake mundi ta zbulonte në ditarin e mbyllur në kasafortën e Knutit. Para se të jepte shpirt, Knuti diç donte t’i thoshte dhe me dorë po i tregonte nga kasaforta në mur. Sytë e kaltërt që herë i zvogëloheshin e herë i zmadhoheshin, tregonin gjëndjen e saj të rënduar. Si një kanoe që kërkon me dëshpërim një gji për t’i shpëtuar stuhisë, u ngjesh në kraharorin e Herbetit dhe psherëtiu si një fyell i çarë nga dhimbja.

***                                                                         

Gjashtë muaj më vonë po fluturonin drejt Shqipërisë. Aty ishte fshati i vogël Glinë ku e gjeti Evën e vogël. Miku i tij Gynte që pati vizituar edhe më parë Shqipërinë, e ndihmoi për të siguruar vizat. Gynte kishte bërë emer me studimet e tij për gjuhën dhe zakonet e vjetër të shqiptarëve. Kur u ulën në areoportin e vogël të Rinasit, Herbertit iu duk se po shkonte drejt një humbëtire nga ku kishin mbetur disa copëza të ndara kujtimesh. Tirana e zbrazur pa makina i përcillte një boshllëk në stomak dhe e çonte në kujtimet e së kaluarës. Njerëzit ecnin në këmbë në mes të rrugës mëngjeseve dhe çuditërisht bënin shëtitje po në mes të rrugës mbasditeve.

Hije siluetash të Policisë sekrete e ndiqnin pas kudo që shkonin dhe i dukej se lufta nuk kishte përfunduar ende. Portrete të ngrirë të vrarësh e të plagosurish i dilnin përpara dhe i dukej sikur do të ikte nga mendtë e kokës. Pas një jave që iu duk se kish kaluar plot një vit, u nisën drejt Gjirokastrës. Të nesërmen me pretekstin për të parë burimin dhe fabrikën e ujit të famshëm kurativ, u nisën me një makinë sovjetike taksi drejt fshatit Glinë. U ndalën te kroi i fshatit që kishte mbetur njësoj. Dukej sikur koha kishte ngrirë dhe qe ndalur në vitin e largët 1944.

U ul te freskohej te hija e pemës afer burimit dhe me bisht të syrit shihte portretin e ngrirë të Evës. Papritur sytë e saj u gjallëruan. Te burimi u afrua një vajzë e vogël e veshur me një fustan të qëndisur tradicional, ndërsa në këmbët e vogla kishte mbathur patiqe të bëra me dorë. Herberti si një zog i ngazëllyer që dëgjon cicërimat e zogut nënë, iu afrua vajzës së vogël dhe me ndihmën e Gyntes filloi ta pyeste. Por vajza e vogël mblidhte supet. Duket nuk e kuptonte gjuhën. Gjyshja e saj u afrua dhe filloi të komunikonte me Gynten. Heberti e pyeti nëse kishte dëgjuar për historinë e një vajze të vogël në kohën e luftës?

-  Po, po ka dëgjuar - iu përgjigj me një shqipe të çalë plaka. Ka qenë vajza e Sofisë që humbi pa nishan. 

Disa minuta më pas të shoqëruar nga plaka, shkuan te shtëpia e Sofisë. Qe një shtëpi e vjetër si kolibe ku duhej të ulje kokën qe të mos vriteshe kur kapërceje pragun e derës. Në qoshe të vatrës rrinte Sofia. Një plakë në të gjashtëdhjetat me sy të kaltër e trup të pakët. Kur Gynte po i tregonte historinë e Evës, sytë e saj të fikur filluan të shkëlqenin si fosfor. Filloi të ngulçonte dhe nga kraharori që i hidhej përpjet si direk, nxirrte pasthirrma habije. Eva iu afrua dhe ndjeu frymën e saj të ngrohtë. U përqafuan dhe humbën në përjëtime të vagëllta të së shkuarës, si gjethe të thara pemësh që era dëshpërueshëm i shkund.

- Ti je Maria ime. E bukur njësoj si Shën Maria. Babai të ka vdekur dy vite më parë. Dy motrat e mëdha janë martuar, kurse vëllai i vogël do të vijë tani nga ara - mërmëriste me zë të ulët Sofia dhe i ledhatonte flokët e artë.  Për herë të parë Eva ndjeu përkedheljen e nënës, si një tokë e tharë që befas ndjen trokitjet e pikave të shiut.

Knuti i kish thënë se e ëma kish vdekur gjatë luftës dhe ajo shkonte shpesh te varri i saj. I çonte lule, madje i fliste me zë të lartë për zhgënjimet dhe sukseset. Ndërsa tani për herë të parë po ndjente ngrohtësinë e nënës. Knuti qe një baba shumë i dhemshur, por gjithsesi boshllëkun e nënës nuk mund ta plotësonte.

Por e gjithë kjo skenë dramatike ku Gynte dhe Herbert e ndiqnin si spektatorë të ngrirë, u shua si një shfaqje teatri, kur perdja mbyllet në mes të premierës. Dy kalecë te Policisë sekrete u futën në banesë dhe i kërkuan Gyntes që të largoheshin menjëherë. Plakës Sofi i thanë që ishin mashtrues, megjithë kundërshtimet e saj. - Ju jeni më keq se gjermani - mërmëriti plaka nëpër dhëmbë. Ai ma mori, po e dergoi prapë, kurse ju… Kish mbetur pa gojë si një trup i gjallë që i kanë shkulur zemrën.

©Ilir Gjini

Toronto, 16 prill 2022